Jak dbać o kij bilardowy: tip, szczytówka, futerał

Kij nie zużywa się, zużywa się tip

Dobry kij bilardowy służy dziesiątki lat, bo drewno klonowe ani jesionowe nie traci właściwości z wiekiem. Zużywają się trzy rzeczy: tip, powierzchnia szczytówki i owijka. Do tego dochodzą uszkodzenia z nieuwagi: wygięcie od oparcia o ścianę, pęknięta ferrula od upadku i wilgoć z bagażnika. Ten poradnik opisuje, co robić co tydzień, co raz na kilka miesięcy i czego nie robić nigdy, żeby kij za 500 zł grał jak nowy, a kij za 5000 zł zachował wartość.

Tip: kształt, wysokość, wymiana

Tip to jedyna część kija, która dotyka bili, i jedyna, która wymaga stałej uwagi. Trzy rzeczy do kontroli. Kształt: promień dziesięciocentówki dla poola (tip 12–13 mm), mniejszy dla snookera. Sprawdź, przykładając monetę z boku; spłaszczony tip nie przenosi rotacji, zbyt ostry kicksuje. Kształt przywraca szlifierka (shaper) za 20–40 zł, ale szlifuj tylko wtedy, gdy się spłaszczył, bo każde szlifowanie zdejmuje materiał. Powierzchnia: przed grą przetrzyj tip pickerem lub grubym papierem, żeby kreda miała się czego trzymać. Wysokość: tip poniżej 2 mm nad ferrulą trzeba wymienić, bo przestaje amortyzować uderzenie.

Wymiana tipa kosztuje 60–200 zł z tipem, zależnie od modelu (Elk Master 15 zł, Kamui czy Zan 60–120 zł). Przy grze dwa razy w tygodniu tip warstwowy wytrzymuje 8–18 miesięcy, jednolity 4–8. Serwisy i tipy są w kategorii serwis kija, a dobór twardości na stronie Kamui.

Szczytówka: czysto, sucho, gładko

Szczytówka klonowa brudzi się od kredy i potu z dłoni, a brud zwiększa tarcie w mostku. Po każdej sesji przetrzyj ją suchą lub lekko wilgotną ściereczką z mikrofibry, od tipa do gwintu. Raz na kilka miesięcy, gdy ślizg wyraźnie się pogorszy, użyj papieru ściernego 1500–2000 albo gotowych pasków do szczytówek (Magic Eraser, Q-Wiz), kilka pociągnięć bez nacisku, a potem wypoleruj skórą lub papierem 4000. Nie używaj środków z alkoholem ani rozpuszczalnikami, bo wysuszają klon i podnoszą włókna. Nie nakładaj wosku na szczytówki karbonowe (Revo, Cynergy, Ignite): te wystarczy przetrzeć wilgotną ściereczką.

Szczytówki jesionowe do snookera są olejowane, nie lakierowane. Raz na kilka miesięcy cienka warstwa oleju lnianego lub wosku do kijów, wytarta po kwadransie, chroni drewno przed wilgocią i utrzymuje ślizg. Szczegóły w poradniku o kijach do snookera.

Ferrula i gwint

Ferrula pęka od uderzenia kija o podłogę lub kant stołu, a mikropęknięcie objawia się głuchym dźwiękiem przy uderzeniu. Sprawdź ją przy każdej wymianie tipa; wymiana ferruli to 150–250 zł. Gwint czyść suchą szczoteczką, nie smaruj, chyba że producent każe (gwinty metalowe Uni-Loc i radial nie wymagają smaru). Skręcaj kij do oporu, ale bez siły, i rozkręcaj po każdej sesji: kij trzymany w jednym kawałku przez tygodnie w futerale częściej się wygina.

Dolnik i owijka

Owijka z irlandzkiego lnu pochłania pot i z czasem ciemnieje. Czyści się ją wilgotną ściereczką, nie mydłem. Owijkę wymienia się co kilka lat za 100–200 zł. Skórzana owijka wymaga tylko wytarcia, a dolnik bez owijki (wrapless) polerowania lakieru raz na rok. Stopka gumowa (bumper) chroni dolnik przy stawianiu kija na podłodze; pęknięta kosztuje 20–40 zł i warto ją wymienić od razu, bo bez niej pierwszy upadek rozłupie drewno.

Przechowywanie: prosto, sucho, w futerale

Trzy zasady. Kij stoi pionowo w stojaku albo leży w futerale, nigdy nie opiera się o ścianę pod kątem, bo w kilka miesięcy wygnie się na stałe. Kij nie mieszka w samochodzie: latem w bagażniku jest 60 stopni, zimą minus 10, a drewno reaguje na oba. Kij nie leży przy grzejniku ani w wilgotnej piwnicy; idealna wilgotność to 40–60 procent, taka jak w mieszkaniu.

Twardy futerał z tubami chroni przed wygięciem i uderzeniem, miękka tuba przed wilgocią i zarysowaniami. Przy szczytówce za 1500 zł twardy futerał za 300 zł jest ubezpieczeniem, o czym piszemy w tekście o akcesoriach bilardowych. Futerały nowe i używane są w kategorii futerały.

Co robić z krzywym kijem

Sprawdź prostość, tocząc kij po stole: tip może lekko „oddychać”, ale środek kija nie może podskakiwać. Lekkie wygięcie szczytówki nie wpływa na grę i nie warto go prostować. Wygięcie dolnika lub całego kija w połowie długości dyskwalifikuje kij turniejowo. Prostowanie drewna przez serwis (nagrzewanie i naprężanie) udaje się na kilka miesięcy, potem kij zwykle wraca do wygięcia, dlatego przy zakupie używanego kija prostość to pierwsza rzecz do sprawdzenia, o czym w poradniku jaki kij bilardowy wybrać.

Kalendarz pielęgnacji

Po każdej sesji: rozkręć kij, przetrzyj szczytówkę i owijkę, sprawdź tip pickerem, schowaj do futerału. Raz w miesiącu: sprawdź kształt tipa monetą, prostość toczeniem, gwint na luz. Raz na kwartał: oczyść szczytówkę papierem 2000 i wypoleruj, naoliwij jesion. Raz w roku: wymień tip, jeśli jeszcze go nie wymieniałeś, sprawdź ferrulę i bumper, wypoleruj dolnik. Całość kosztuje 100–250 zł rocznie i kilka minut tygodniowo.

Kreda, rękawiczka i to, co dotyka kija codziennie

Pielęgnacja kija zaczyna się od tego, co go dotyka. Kreda tania i pylista (Master, Triangle) brudzi szczytówkę szybciej niż kreda premium (Kamui, Taom), która ma drobniejsze ziarno i trzyma się tipa dłużej. Rękawiczka na dłoń prowadzącą zmniejsza ilość potu i tłuszczu na szczytówce, dzięki czemu czyści się ją rzadziej. Ściereczka z mikrofibry w kieszeni futerału kosztuje kilka złotych i załatwia 90 procent czyszczenia. Nie używaj do szczytówki chusteczek nawilżanych, bo zostawiają film, ani pumeksu, bo zdejmuje warstwę drewna przy każdym użyciu.

Kij używany po zakupie

Kij kupiony z ogłoszenia najlepiej od razu przygotować: wymiana tipa na własny model, sprawdzenie ferruli pod lupą, oczyszczenie szczytówki papierem 2000 i polerowanie, dokręcenie gwintu i ewentualna wymiana bumpera. To 100–250 zł i godzina, po której używany kij za 800 zł gra dokładnie tak, jak nowy za 1500 zł. Jeśli kij ma starą owijkę z lnu, jej wymiana za 150 zł zmienia odczucie w dłoni bardziej niż cokolwiek innego. Oferty kijów ze zdjęciami szczytówki i informacją o stanie tipa są w kategorii kije bilardowe.

Najczęstsze pytania

Jak często wymieniać tip w kiju bilardowym? Gdy ma mniej niż 2 mm nad ferrulą, rozwarstwia się na brzegach albo przestaje trzymać kredę mimo przygotowania pickerem. Przy grze dwa razy w tygodniu to 8–18 miesięcy dla tipa warstwowego.

Czym czyścić szczytówkę kija? Wilgotną ściereczką z mikrofibry po sesji, papierem ściernym 1500–2000 raz na kwartał, potem polerowanie skórą. Bez alkoholu, benzyny i rozpuszczalników.

Czy kij bilardowy można trzymać w samochodzie? Nie. Wahania temperatury i wilgotności w bagażniku wyginają drewno i rozklejają tipy. Kij wozi się w futerale i wnosi do domu.

Jak sprawdzić, czy kij jest prosty? Połóż go na stole i przetocz. Lekki ruch tipa jest normalny, podskakiwanie w środku kija oznacza wygięcie. Przy kiju dwuczęściowym sprawdź osobno szczytówkę i dolnik.

Czy kij karbonowy wymaga pielęgnacji? Mniej niż drewniany: przetarcie wilgotną ściereczką i wymiana tipa. Nie szlifuj karbonu papierem i nie woskuj. Sprawdzaj tylko, czy tip trzyma się ferruli, bo na karbonie klej pracuje inaczej niż na drewnie.

Jeżeli grasz na kilku kijach, prowadź prostą notatkę z datą ostatniej wymiany tipa dla każdego, bo pamięć zawodzi, a tip wymieniony za późno psuje ferrulę, która kosztuje trzy razy więcej.

Podsumowanie

Tip pod kontrolą, szczytówka czysta, kij rozkręcony i w futerale, nigdy w samochodzie ani oparty o ścianę. Raz w roku serwis tipa i ferruli. Tyle wystarczy, żeby kij nie tracił wartości, a przy sprzedaży używanego kija to właśnie zadbana szczytówka i prosty dolnik decydują o cenie. Serwis i części są w kategorii serwis kija, wszystkie kije w kijach bilardowych.